Sự phát triển nhanh chóng của Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách giới trẻ học tập và tìm kiếm thông tin. Các chatbot AI như ChatGPT hay Google Gemini ngày càng phổ biến trong thanh thiếu niên, nhưng điều này cũng khiến nhiều bậc phụ huynh lo ngại về những tác động lâu dài đối với sức khỏe tâm thần và khả năng học tập của con cái.
Thanh thiếu niên sử dụng chatbot AI chủ yếu để học tập
Theo các khảo sát gần đây, khoảng 64% thanh thiếu niên cho biết họ đang sử dụng chatbot AI trong cuộc sống hằng ngày. Trong đó:
- 57% sử dụng để tìm kiếm thông tin
- 54% dùng để hỗ trợ học tập và làm bài tập
- 42% dùng để tóm tắt nội dung từ sách hoặc bài báo
- Chỉ 16% sử dụng chatbot để trò chuyện thông thường
Điều này cho thấy phần lớn thanh thiếu niên xem AI như một công cụ học tập và tra cứu kiến thức, thay vì một hình thức giải trí hay thay thế các mối quan hệ xã hội.
Trong số các chatbot phổ biến, ChatGPT là ứng dụng được giới trẻ sử dụng nhiều nhất, trong khi Google Gemini đứng thứ hai với khoảng 23% người dùng.
Lo ngại về sức khỏe tâm thần và việc phụ thuộc AI
Mặc dù chatbot AI mang lại nhiều tiện ích, một số phụ huynh vẫn bày tỏ lo ngại rằng việc sử dụng quá nhiều công nghệ này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên.
Theo khảo sát, chỉ 12% thanh thiếu niên cho biết họ từng sử dụng chatbot AI để tìm kiếm lời khuyên về cảm xúc hoặc vấn đề cá nhân. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp gây tranh cãi khi phụ huynh cho rằng con cái họ đã dùng ChatGPT để tìm kiếm thông tin liên quan đến tự tử.
Các chuyên gia cho rằng chatbot AI không được thiết kế để thay thế chuyên gia tâm lý, vì vậy việc phụ thuộc vào công nghệ này trong các vấn đề nhạy cảm có thể tiềm ẩn rủi ro.
Gian lận học tập là một mối quan tâm lớn
Một phát hiện đáng chú ý khác từ khảo sát là khoảng 60% thanh thiếu niên tin rằng bạn bè của mình đang sử dụng AI để gian lận trong học tập.
Trong đó:
- 34% cho rằng điều này xảy ra rất thường xuyên
- Nhiều học sinh thừa nhận AI có thể giúp hoàn thành bài tập nhanh hơn, nhưng cũng làm giảm động lực tự học.
Mặc dù vậy, không phải tất cả giới trẻ đều nhìn nhận AI một cách hoàn toàn tích cực. Khoảng 34% thanh thiếu niên cho rằng công nghệ này vừa có lợi ích vừa có rủi ro.
Họ thừa nhận AI giúp cuộc sống dễ dàng hơn, nhưng cũng lo ngại việc phụ thuộc quá mức có thể làm suy giảm khả năng tư duy phản biện và sáng tạo.
Khoảng cách nhận thức giữa phụ huynh và con cái
Một vấn đề khác được khảo sát chỉ ra là sự thiếu hiểu biết của phụ huynh về cách con cái sử dụng AI.
Trong khi 64% thanh thiếu niên cho biết họ sử dụng chatbot AI, chỉ 50% phụ huynh nhận ra điều này. Đáng chú ý:
- Gần 30% phụ huynh không chắc chắn liệu con mình có dùng AI hay không
- 42% phụ huynh chưa từng trò chuyện với con về việc sử dụng công nghệ AI
Điều này cho thấy khoảng cách nhận thức giữa các thế hệ trong việc tiếp cận và quản lý công nghệ mới.
Chuyên gia khuyến nghị cha mẹ hướng dẫn con sử dụng AI an toàn
Các chuyên gia giáo dục và công nghệ khuyến nghị phụ huynh nên chủ động trao đổi với con cái về cách sử dụng chatbot AI một cách an toàn và có trách nhiệm.
Một số gợi ý được đưa ra bao gồm:
- Giải thích rằng AI có thể cung cấp thông tin sai lệch
- Đặt giới hạn thời gian sử dụng chatbot, đặc biệt vào ban đêm
- Khuyến khích trẻ phát triển tư duy độc lập thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào AI
- Ưu tiên các mối quan hệ và hoạt động trong thế giới thực
Trong bối cảnh AI đang ngày càng trở thành một phần của đời sống học tập và xã hội, việc giáo dục kỹ năng sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm được xem là yếu tố quan trọng giúp giới trẻ tận dụng lợi ích của AI mà vẫn tránh được những hệ lụy không mong muốn.