Sau khi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam khép lại, Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh thế giới và khu vực biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Trong định hướng phát triển giai đoạn tới, một thông điệp quan trọng được nhấn mạnh: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành động lực trung tâm cho tăng trưởng nhanh và bền vững của nền kinh tế.
Định hướng này gắn liền với tầm nhìn chiến lược của Đảng và vai trò lãnh đạo của Tô Lâm, hướng tới mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn năm 2045.
Lựa chọn tất yếu cho kỷ nguyên phát triển mới
Nhìn lại lịch sử phát triển kinh tế của Việt Nam, mỗi bước ngoặt lớn đều gắn liền với việc xác lập một mô hình tăng trưởng phù hợp với bối cảnh lịch sử.
Từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung trong giai đoạn chiến tranh và bao cấp, đến công cuộc Đổi Mới năm 1986 với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong tăng trưởng và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các động lực tăng trưởng truyền thống như vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đang dần bộc lộ giới hạn. Năng suất lao động tăng chậm, trong khi cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, đặc biệt trong bối cảnh Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu.
Chính trong bối cảnh đó, việc xác lập mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xem là bước đi mang tính chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Mô hình phát triển mang bản sắc Việt Nam
Trên thế giới, mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và vốn nhân lực đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công. Các lý thuyết như tăng trưởng nội sinh, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia hay kinh tế số đều nhấn mạnh vai trò của khoa học và công nghệ trong việc thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.
Thực tiễn quốc tế cho thấy những nền kinh tế phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Israel hay gần đây là Trung Quốc đều đạt được bước tiến mạnh mẽ nhờ đầu tư dài hạn vào khoa học – công nghệ, giáo dục và hạ tầng đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, mỗi quốc gia đều phát triển mô hình riêng phù hợp với điều kiện lịch sử, trình độ phát triển và thể chế của mình. Đối với Việt Nam, mô hình tăng trưởng mới cũng cần vận dụng linh hoạt kinh nghiệm quốc tế nhưng phải dựa trên thực tiễn trong nước, vừa tiếp thu tinh hoa toàn cầu vừa giữ được đặc thù phát triển của quốc gia.
Động lực mới cho mục tiêu tăng trưởng hai con số
Trong chiến lược phát triển giai đoạn tới, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Để đạt được mục tiêu này, nền kinh tế không thể chỉ dựa vào việc mở rộng đầu tư hoặc khai thác thêm nguồn lực truyền thống.
Thay vào đó, cần tạo ra bước nhảy vọt về năng suất, chất lượng và hiệu quả, dựa trên đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ.
Thực tế những năm gần đây cho thấy chuyển đổi số đang mở ra nhiều không gian phát triển mới cho nền kinh tế. Việc phổ cập hóa đơn điện tử, chữ ký số, dịch vụ công trực tuyến hay sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và kinh tế nền tảng đã mang lại những tác động tích cực đối với tăng trưởng kinh tế – xã hội.
Bên cạnh đó, việc khai thác và phân tích dữ liệu lớn trong quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh đang giúp nâng cao hiệu quả quản trị và tạo ra nhiều cơ hội phát triển mới cho doanh nghiệp.
Từ chủ trương đến hành động thực tiễn
Dù định hướng chiến lược đã rõ ràng, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng tổ chức thực hiện.
Mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa thành các chương trình hành động, dự án đầu tư và chính sách hỗ trợ cụ thể.
Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Chính phủ, các bộ ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, cùng với vai trò tham mưu chiến lược của các viện nghiên cứu và tổ chức tư vấn chính sách.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông và tuyên truyền cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo sự đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin vào mô hình phát triển mới.
Nền tảng cho tương lai phát triển bền vững
Việc xác lập mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là một dấu mốc quan trọng trong tư duy phát triển của Việt Nam.
Đây không chỉ là giải pháp cho bài toán tăng trưởng trước mắt mà còn là nền tảng để xây dựng năng lực phát triển dài hạn, tự chủ và bền vững trong bối cảnh thế giới ngày càng cạnh tranh và biến động.
Thành công của mô hình này trong những năm tới sẽ được thể hiện qua nhiều kết quả cụ thể như năng suất lao động tăng cao, doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đời sống người dân được cải thiện và vị thế quốc gia được nâng cao trên trường quốc tế.
Những thành quả đó cũng chính là minh chứng rõ ràng nhất cho quyết tâm đổi mới và khát vọng phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế số và công nghệ.