Siết chặt quản lý điện mặt trời mái nhà: Đưa thị trường về đúng quỹ đạo pháp lý

Luật hóa khái niệm điện tự sản xuất, tự tiêu thụ

Theo khoản 15 Điều 4 của Luật Điện lực 2024, nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ được xác định là:

“Điện được sản xuất và tiêu thụ tại địa điểm sử dụng điện do tổ chức, cá nhân thực hiện để phục vụ chính cho nhu cầu của tổ chức, cá nhân đó.”

Quy định này mang ý nghĩa then chốt: điện tự sản xuất, tự tiêu thụ không phải là hoạt động kinh doanh điện trá hình, mà là giải pháp năng lượng phục vụ nhu cầu nội bộ.

Ông Hồ Đình Thám, Cố vấn thường trú về thị trường điện – Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho rằng trong một thị trường điện cạnh tranh thực sự, đơn vị bán điện phải chủ động tìm kiếm khách hàng, xây dựng mức giá và dịch vụ hấp dẫn. Khi đó, người dùng điện mới có quyền lựa chọn, thay vì phụ thuộc vào một mức giá cố định.

Nghị định 58/2025/NĐ-CP: Thu hẹp mô hình trung gian “thuê mái bán điện”

So với Nghị định 135/2024/NĐ-CP trước đây, Nghị định 58/2025/NĐ-CP đã thu hẹp đáng kể dư địa cho các mô hình trung gian.

Đáng chú ý là mô hình:

• Doanh nghiệp A thuê mái của doanh nghiệp B
   
• Doanh nghiệp A đầu tư hệ thống điện mặt trời
   
• Sau đó bán điện lại cho chính doanh nghiệp B
   

Trước đây, mô hình này được xem là “đôi bên cùng có lợi”:

• Doanh nghiệp A không cần quỹ đất
   
• Doanh nghiệp B được sử dụng điện giá rẻ
   

Tuy nhiên, xét dưới góc độ pháp lý hiện hành, đây không phải là tự sản xuất, tự tiêu thụ, mà là hoạt động cung ứng điện.

Theo các chuyên gia, bản chất của tự sản xuất, tự tiêu thụ là người đầu tư đồng thời là người sử dụng điện cho nhu cầu của chính mình. Nếu đầu tư chỉ để bán lại cho bên khác, dù quy mô nhỏ, thì đã mang tính chất kinh doanh điện.

Phân biệt rõ “khuyến khích” và “buông lỏng” quản lý

Ông Nguyễn Anh Tuấn, chuyên gia năng lượng độc lập, nhận định việc siết lại khái niệm tự sản xuất, tự tiêu thụ là điều chỉnh tất yếu trong quá trình xây dựng thị trường điện cạnh tranh hoàn chỉnh tại Việt Nam.

Nhà nước khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, nhưng không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Điện mặt trời mái nhà tự tiêu thụ nhằm:

• Giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia
   
• Giảm chi phí điện cho doanh nghiệp
   
• Tăng tính tự chủ năng lượng
   
• Giảm phát thải khí nhà kính
   

Nếu cho phép doanh nghiệp đầu tư chỉ để bán điện mà không chịu các điều kiện như một đơn vị phát điện chính thức, sẽ tạo ra bất bình đẳng thị trường và gây khó khăn cho công tác điều độ hệ thống điện.

Doanh nghiệp cần điều chỉnh tư duy đầu tư

Một số ý kiến cho rằng thay đổi chính sách nhanh có thể gây xáo trộn kế hoạch đầu tư. Tuy nhiên, chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên:

• Xem điện mặt trời mái nhà là chiến lược năng lượng dài hạn
   
• Không coi đây là kênh đầu tư tài chính ngắn hạn
   
• Thiết kế mô hình hợp tác đảm bảo quyền và nghĩa vụ gắn với nhu cầu sử dụng điện thực tế
   

Trường hợp thuê đơn vị khác đầu tư, mô hình cần đảm bảo người sử dụng điện thực sự là chủ thể hưởng lợi, tránh biến tướng thành hoạt động mua bán điện không chính thức.

 

Phát triển bền vững, tránh “bong bóng” chính sách

Việc Luật Điện lực 2024 và Nghị định 58/2025/NĐ-CP nhấn mạnh điều kiện “phục vụ chính cho nhu cầu của tổ chức, cá nhân đầu tư” không nhằm cản trở điện mặt trời mái nhà, mà để:

• Đưa lĩnh vực này về đúng bản chất
   
• Hạn chế rủi ro pháp lý
   
• Tạo môi trường đầu tư minh bạch
   
• Ngăn chặn nguy cơ mất cân đối hệ thống điện
   

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và xây dựng thị trường điện cạnh tranh, tuân thủ đúng khung pháp lý không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là nền tảng để điện mặt trời mái nhà phát triển bền vững, ổn định và lâu dài.