Trong bối cảnh Trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực truyền thông, vấn đề đạo đức báo chí khi sử dụng AI trong thông tin về biến đổi khí hậu đang nhận được sự quan tâm lớn từ giới chuyên gia và các tổ chức quốc tế.
Tại tọa đàm về đạo đức sử dụng AI trong truyền thông Biến đổi khí hậu, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, nhấn mạnh rằng thế giới đang bước vào giai đoạn mà AI và biến đổi khí hậu đồng thời định hình cách xã hội vận hành cũng như cách thông tin được sản xuất, chia sẻ và tiếp nhận.
Theo ông Baker, hai yếu tố này đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hệ sinh thái truyền thông và yêu cầu các tổ chức báo chí phải hành động có trách nhiệm, minh bạch và có tầm nhìn dài hạn.
Nâng cao đạo đức sử dụng AI trong báo chí
Tọa đàm được tổ chức với mục tiêu nâng cao nhận thức về các nguyên tắc đạo đức khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong truyền thông về biến đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm và bền vững trong ngành báo chí, thông tin và truyền thông.
Chương trình cũng tạo cơ hội để các nhà báo, phóng viên và chuyên gia khí hậu trao đổi kinh nghiệm, từ đó lan tỏa các chuẩn mực đạo đức trong việc sử dụng AI thông qua các tác phẩm báo chí và các nền tảng truyền thông.
Các nguyên tắc đạo đức AI do UNESCO đề xuất
Theo đại diện UNESCO, tổ chức này đã xây dựng hai bộ công cụ định hướng quan trọng nhằm đảm bảo việc ứng dụng AI phù hợp với các giá trị đạo đức toàn cầu.
Một trong số đó là Khuyến nghị năm 2021 về đạo đức của trí tuệ nhân tạo, trong đó nêu rõ các nguyên tắc cốt lõi như:
- Minh bạch trong hoạt động của hệ thống AI
- Trách nhiệm giải trình của tổ chức và cá nhân sử dụng AI
- Sự giám sát của con người đối với các hệ thống tự động
- Bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân
- Bảo đảm tính công bằng và không phân biệt đối xử
Bên cạnh đó, tổ chức này cũng đưa ra Tuyên bố năm 2017 về các nguyên tắc đạo đức liên quan đến biến đổi khí hậu, nhấn mạnh các giá trị cốt lõi như công bằng, công lý, đoàn kết và phát triển bền vững.
Những nguyên tắc này cho thấy việc đưa tin về khí hậu không chỉ đơn thuần là cung cấp dữ liệu hay sự kiện, mà còn liên quan đến trách nhiệm đối với xã hội và các thế hệ tương lai.
Những rủi ro khi lạm dụng AI trong truyền thông
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, việc ứng dụng AI trong báo chí cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Một số nguy cơ được các chuyên gia cảnh báo gồm:
- Video do AI tạo ra mạo danh nhân vật công chúng, lan truyền thông tin sai lệch
- Hệ thống tuyển chọn tin tức tự động có thể khuếch đại một số quan điểm và bỏ qua những góc nhìn khác
- Hình ảnh hoặc văn bản tổng hợp được sử dụng để phủ nhận biến đổi khí hậu hoặc gây hiểu lầm về thiên tai
- Nhà báo phụ thuộc quá mức vào AI mà không kiểm chứng thông tin, khiến dữ liệu sai lệch lọt vào bài báo
Những rủi ro này có thể làm suy giảm niềm tin của công chúng đối với hệ sinh thái thông tin và truyền thông.
Thách thức trong việc ứng dụng AI vào dự báo thời tiết
Theo Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia nghiên cứu về khí hậu và thiên tai, nhiều quốc gia hiện đang ứng dụng AI trong dự báo thời tiết và cảnh báo thiên tai. Tuy nhiên, độ chính xác của các hệ thống này vẫn còn hạn chế và thường chỉ đưa ra những dự báo mang tính khái quát.
Nếu những thông tin này được chia sẻ trên mạng xã hội hoặc sử dụng trong báo chí mà không kiểm chứng kỹ lưỡng, chúng có thể gây ra sự hoang mang trong cộng đồng, đặc biệt khi đi kèm với các hình ảnh mô phỏng cảnh thiên tai, lũ lụt hay thiệt hại lớn.
Hợp tác để đảm bảo thông tin khí hậu chính xác
Tại tọa đàm, nhiều ý kiến thống nhất rằng các cơ quan báo chí, nhà khoa học và chuyên gia công nghệ cần tăng cường hợp tác trong việc kiểm chứng thông tin và giám sát việc sử dụng AI.
Việc kết hợp giữa chuyên môn khoa học, nghiệp vụ báo chí và công nghệ trí tuệ nhân tạo sẽ giúp đảm bảo thông tin về biến đổi khí hậu được truyền tải chính xác, minh bạch và có trách nhiệm, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy các hành động ứng phó với biến đổi khí hậu trong tương lai.